اشعار تعلیمی و عرفانی و اخلاقی از شعرای سبک هندی و دیگر شعرا(قسمت چهارم)
241- عیب می گــــــردد هنر در دیده های پاک بین
نور مــــــاه ناقص از روزن تمـــــــام افتد به خاک
(صائب تبریزی)
دیـــــــده ی ناقص بصیــــرت از هنر افتد به عیب
چشم روزن را نصیب از شمـــــع غیر از دود نیست
(صائب تبریزی)
242- عیبـــــــی است عظیـــم بر کشیدن خود را
از جملـــــه ی خلــــــــق بر گـــزیدن خود را
از مردمــــــک دیـــــــده ببـــــــــاید آموخت
دیــــــدن همــــــه کس را و ندیــــدن خود را
(بابا افضل کاشانی)
243- عیش و محنت چون گل و شبنم به هم وابسته اند
خنـــــــــده ی شادی بـــــــود با گریه ی غم آشنا
(رفیع مشهدی)
244- غبــــــار خاطــــــر داناست اظهار هنر کردن
صفـــــــــا بر خیزد از آیینه چون خاکستر شود پیدا
(ناصر علی سرهندی)
245-فتنـــــــــه جویان را نباشد دست بر افتادگان
کس نتابیده است هرگــــــز ریسمــــــان جاده را
(محسن تأثیر تبریزی)
246-فروتنــــــــی است دلیــــل رسیدگان کمال
که چـــــــون سوار به منزل رسد، پیــــــاده شود
(صائب تبریزی)
247- فریب الفت مردم مخور که چون شب و روز
رفیــــــق یکدگــــــــر و خصم جان یکدگرند
(وحید قزوینی)
248-فکــــر دنیا کرده ما را غافل از انجام خویش
ور نه گریـــــــان طفل بهر مرگ وقت زادن است
(واعظ قزوینی)
249- فکنــــدنی است به خاک سیاه چون زر قلب
رخـــــــی که نیست بـراو نقش سیلــــــی استاد
(صائب تبریزی)
250-قاصـــــد تو و مقصــــد تو و مقصود تویی
شاهـــــد تو و مشهـــــد تو و مشهــــود تویی
بر دیــــــــده ی دل نیست کسی جـــز تو عیان
عابـــــــد تو و معبــــــد تو و معبـــــود تویی
(رضا علی شاه دکنی)
251- قانــــــون گردبــــــاد بود روزگــــار را
جـــــــز خـــــــار و خس زمانه به بالا نمی برد
(کلیم کاشانی)
252- قد چو خم گردید، غافل زیستن از عقل نیست
خواب تا کـــــــی زیر این دیوار مایــــل می کنی؟
(صائب تبریزی)
هر کـــــــه او با قامت خم گشته غافـل خفته است
بی خبـــــــر در سایه ی دیوار مایـــل خفته است
(جویای تبریزی)
253- قضــــــا شخصــــی است پنج انگشت دارد
چـــــــو خواهـــــــد از کسی کامـــــــی برآرد
دو بـــــــر چشمش نهد و آنگه دو بــــــر گوش
یکــــــــی بر لب نهـــــــد گوید که: خامـــوش
(شاه قاسم انوار تبریزی)
254- قطـــــــره ناپیدا شود چون واصل دریا شود
می رسد هر کس به دولت خویش را گــــم می کند
(محسن تأثیر تبریزی)
255- قـــــــول زیبا نیست بی کــردار نیکو سودمند
قـــــــول با کـــــــردار زیبــــــا، لایق و زیباستی
عقــــــل کشتــــی، آرزو گــــرداب و دانش بادبان
حــــــق تعالـــــــی ساحل و عالــم همه دریاستی
(میر فندرسکی)
256-کثــــــرت مـــوج تو را در غلط انداخته است
ورنـــــــه در سینه ی دریـــــا، گهر راز یکی است
(صائب تبریزی)
257-کسی گذاشت پس از مــــــرگ نام نیک به دهر
که قیمـــــت کفن و مـــــــــزد نوحه گر نگذاشت
(کلیم کاشانی)
258- گشتزاری است عجب، عرصه ی گیتی که در او
هر کــــــه را می نگـــری، کِشته ی خود می دِرَوَد
(عبدالرحمان جامی)
نگـــــــر تــــــا چه کـــــــاری، همــان بِدرَوی
سخـــــــن هــــــر چــــــه گویی، همان بشنوی
(فردوسی)
من اگــــــر نیکم و گر بـــــد، تو برو خود را باش
هــــــر کسی آن دِرَوَد، عاقـــبت کـــــار که کِشت
(حافظ شیرازی)
259- کفـــــــر و دیــــــن، متّفق به وحدت اوست
سخـــــــــن هــــــر دو لــــب ، یکــــــی باشد
(میرزا محمد افضل«سرخوش»)
260-کــــی فرصت عیش است در این باغ که گل را؟
گـــــــر گردش رنگ است، همان گردش سال است
(بیدل دهلوی)
261-گــر به گردون رفته ای، آخر بود جای تو خاک
طفــــــل هر جا هست، خود را سوی مادر می کشد
(واعظ قزوینی)
262- گــــــــــر بود حسن قبـولی شاهد اعمال را
عیش بهــــــرامی توان کــــــردن به گور خویشتن
(مخلص کاشانی)
263- گـــــــر به جرم سینه صافی سنگبارانت کنند
همچــــــو آب از بردبــــاری ها به روی خود میار
(صائب تبریزی)
264-گــــــر تــو قمر شوی، سفر تو به روزن است
ور تـــــــو رسن شوی، گــــــذر تو به چنبر است
(کافی البخاری)
زندگانـــــــی چــــــه کوتــــــه و چـــــه دراز
نــــــه بــــــه آخــــــــــر بمُــــــرد باید باز؟
هـــــــــــم به چنبـــــــر گــــــذار خواهد بود
ایــــــــــــن رسن را اگــــــــر چــه هست دراز
(رودکی سمرقندی)
265- گر چــــه محتاجیم، چشم اغنیا بر دست ماست
هر کجـــــــا دیدیــــــم، آب از جو به دریا می رود
(کلیم کاشانی)
266- گــــــــــر در یمنـــــی چو با منی پیش منی
ور پیش منــــــــــــی چـــــــو بی منـی در یمنی
مـــــــــــــــن با تـــــــــو چنانم ای نگار یمنی!
خــــــــــــود در غلطــــــم که من توام یا تو منی
(ابو سعید ابو الخیر)
267- گـــــر دل این مخزن کینه است که مردم دارند
هــــــر کـــــــــه یک دل شکند، کعبه ای آباد کند
(کلیم کاشانی)
268-گــــــــر ملایم با تو گردد روزگار، ایمن مباش
چیـــــــن به زیر مــــــــو نهان باشد جبین شیر را
(صیدی تهرانی)
269-گـــــــر ندارند صفـــا با تو، زنا صافی توست
صـــــاف شو با همـــــه تا صاف ببینـــــی همه را
(مسیح الزمان شیرازی)
270-گــــــر نداری میوه ی افکندنی چون سرو و بید
غیرتــــــــی کن سایه ای، بــــــاری بیفکن بر زمین
(صائب تبریزی)
271-گـــــــــر هوای کعبه داری، از بیابان رو متاب
رنـــــــــج باید بـــــــــرد اگر گنج فراوان بایدت
(شاه نعمت الله ولی)
272-گـــــــرت گشایش کــــار است از زمانه مراد
به کـــــــــار مردم عالـــــــــم، گره گشا می باش
(غزّالی مشهدی)
273- گرچــــه مهمان چو نفس مایه روح است ولی
خفــــــــه می سازد اگـــــــــر آید و بیرون نرود
(وحید قزوینی)
274- گِــــــرد هنــــــر مگرد، که بیــداد روزگار
بر اهـــــــل روزگـــــــار، به قــــــدر هنر رسد
(طایر شیرازی)
275-گـــردش این ساغر خالی که گردون نام اوست
اهل دولت را نمــــــی دانم چــــرا مدهوش کرد؟
(وحید قزوینی)
عالــــــم همه مستند و فلک شیشه ی بـــــی می
رنــــــدی که زند پــــای بر این شیشه کدامست؟
(رفیع مشهدی)
276-گــــــردش چــرخ، بد و نیک ز هم نشناسد
آسیـــــــا تفرقه از هـــــــم نکند گنــــدم و جو
(صائب تبریزی)
277-گـــــریـــــــزانم از بیـــــم غفلت ز راحت
چــــــو طفلــــی کــــــه در خواب ترسیده باشد
(نجیب کاشانی)
278-گفتگـــــــوی اهل غفلت، قابل تأویل نیست
خواب پــــــای خفته را تأویـل کردن مشکل است
(صائب تبریزی)
279-گـــــل یکــــرنگ در این باغ نگردد سرسبز
خرّمــــــــی قسمت گل های دو رنگ است اینجا
(فرّخی یزدی)
280-گوهری چون خود شناسی نیست در بحر وجود
ما بــــــه گِــرد خویش می گردیم چون گرداب ها
(ناصر علی سرهندی)
281-گویــــــــد زبان شیشه نهــانی به گوش جام:
هـــــــر کس که سرکشد به جهـــان، سرنگون شود
(غنی کشمیری)
282-لغـــــــزش ایمــــان بود زاییده ی فقر و نیاز
ورنه هیــــــــچ آلوده دامــــن، دزد مادر زاد نیست
(صادق سرمد)
283-لفظ اگر دارد تفاوت، صورت و معنی یکی است
اختـــــــلاف کفر و دیــــن، آیینه دار وحدت است
(ناصر علی سرهندی)
284-مـــــــا ز آغـــــاز و ز انجام جهان بی خبریم
اوّل و آخــــــر این کهنــــــه کتــــاب افتاده است
(کلیم کاشانی)
در دایــــــره ای کآمــــــدن و رفتــــــــن ماست
آن را نــــــه بدایــــــت نـــــــه نهایـت پیداست
کس مــــــی نزند دمـــــی در ایــــن معنی راست
کایـــــــن آمـــــــــدن از کجا و رفتن به کجاست
(خیام نیشابوری)
285- ما هیـــــچ و جهـــان هیچ و غم و شادی هیچ
خــــــــوش نیست بـــــــرای هیـچ ناخوش بودن
(ابو سعید ابوالخیر)
286-ماتـــــــم و سور جهان با یکدگر آمیخته است
آب می گـــــردد به چشم از خنـــــده ی بی اختیار
(صائب تیریزی)
287- ما همـــــــه مهمان یک خوانیم در عالم، ولی
هر یکـــــــــی قسمی تصوّر کرده صاحب خانه را
(صیدی تهرانی)
288- مجمــــــع دهـــــر، به جمعیت مستان ماند
کــــــآن یک از پـــــــای فتد، آن دگری بر خیزد
(همایون همدانی)
289- مجو تمکین عالی فطرت از دون همتان بیدل!
ثبــــــــات رنگ انجــم نیست گل های زمینی را
(بیدل دهلوی)
290- محال است این که معشوق از محبت بی خبر باشد
مگـــــــو پروانه تنها سوخت، آتش نیـــــز می سوزد
(تنهای قمی)
291-مخـــــــزن گنــــــج اله، کُنج دل عارف است
در طلــــب گنـــــــج او ، در دل عـــــــارف در آ
(شاه نعمت الله ولی)
292- مـــــــــدّت شادی و غم نیست برابر به جهان
گـــــریه ی شمـــــع شبی، خنده ی صبح است دمی
(غنی کشمیری)
293- مــــــرا از فطرت خورشید تابان این پسند آمد
کــــــــه با یک چشم می بینـد بزرگ و خُرد دنیا را
(محسن تأثیر تبریزی)
294- مــــــرد را پیراهـــــن تنگ تعلّق بد نماست
در لبــــــــاس بی نیازی رو، که زیبا جامه ای است
(صیدی تهرانی)
295- مــــــرد صورت چـو به معنی برسد می میرد
زنــــــده کــــــی دید کسی ماهی تصویر در آب؟
(محمد حسن بن نور محمد«محسن»)
296- مرگ در پیش است چند از عمر می گیری خبر؟
راه را می بینـــــی از فرسنـــــــگ می پرسی نشان
(محسن تأثیر تبریزی)
297- مکــــن ز خوان کرم شکوه گر نصیبت نیست
که در محیــــــــــط، نگون ساغر آمده است حباب
(بیدل دهلوی)
298- ملاک ارزش افـــــــراد نتـــوان کرد ظاهر را
درون کهنـــــــه می پیچنــــــد، محتاتان جواهر را
(بقائی نانینی)
299-مُلک دنیـــــــا نبــــــــود منزل ارباب سرور
هرکــــــه افتـــــــاد در این کوچـــــه در ماتم زد
(قدسی مشهدی)
300-ممنــــــــون شوم ز هر که به من کج کند نگاه
تیــــــر کــــــج است آیـــــه ی رحمت نشانه را
(صائب تبریزی)
بخــــــت بد چـــون سوی من کج نگرد، شاد شوم
راحت جـــــــان هــــــدف، در قدم تیر خطاست
(قدسی مشهدی)
301- مــــــن از بی قـــدری خار سر دیوار دانستم
که ناکس کس نمــی گــــــردد از این بالا نشینی ها
(صائب تبریزی)
خـــــــاک است جـــــــای سفله اگر بر فلک رود
معــــــراج خــــــار تــــــا سر دیوار بیش نیست
(صائب تبریزی)
302- مـــــــن گرفتـــم که قمار از همه عالم بردی
دست آخــــــر، همـــــــــه را باخته می باید رفت
(صائب تبریزی)
303- منــــــم آن نخـــــــل برومند که دهقان قضا
مـــی فــــــروشد ثمـــــرم را و تبــــــر می گیرد
(کلیم کاشانی)
304- مـــــی برد آخــر تو را خواب عدم غافل مشو
آمــــــد و رفت نفس هــــــــا جنبش گهواره است
(وحید قزوینی)
305- می توان از شش جهت، تا کعبه ی مقصود رفت
مختلـــــف هر چنـــد باشد راه ها، منزل یکی است
(نجیب کاشانی)
306- می نوازد ساز عیش آن دم که طامع یافت قوت
باشد از پــــــای مگس مضـــــــراب تار عنکبوت
(غنی کشمیری)
307- میـــــوه ی پختــه محال است نیفتد بر خاک
هر کـــــه دل بستـــــه بر این دار فنا نیمرس است
(صائب تبریزی)
308- ناقــــــص از کامل بـــرد لذبت ز دنیا بیشتر
دیــــــده ی احـــــــول کنــد عیش دوبالا بیشتر
(صائب تبریزی)
309- نالیـــــــــدن بلبـل ز نو آموزی عشق است
هرگــــــز نشنیــــــدیم ز پـــــروانه صـــدایی
(حزین لاهیجی)
310- نبــــــاشد گردبـــاد آسا تمیزی اهل دنیا را
به دامـــــن هر گل و خاری که آید پیش، می پیچد
(جویای تبریزی)
311- نبــــــاشد نیک باطــن در پی آرایش ظاهر
به نقّــــــاش احتیاجــــی نیست دیوار گلستان را
(کلیم کاشانی)
312- نباشی خار راه ای دل! که خلق از پا دراندازد
عصـــــا باشی که دایـم دوست دارد دستگیری را
(شهریار تبریزی)
313- نـدارد در صدف میدان شهرت گوهر غلطان
کمــــــــال مرد ظاهر گردد از غربت گزیدن ها
(زاهد تبریزی، فرزند محسن تأثیر تبریزی)
314- نسخــه ی مغلوط عالم، قابل اصلاح نیست
عمر خــــــود ضایع مکن، بر طاق نسیانش گذار
(صائب تبریزی)
315- نقـــــد گنجینه که شاهان جهان می جویند
گنـــــج عشق است کــه در کُنج دل ویران است
(شاه نعمت الله ولی)
316- نماید خاک را هر دم به انگشت عصا پیری
که امـــروز است یا فردا که خواهد بود جا اینجا
(واعظ قزوینی)
317- نمک نشناس را این نکته سربسته بس باشد
که می گیــــــرد نمک در ابتدا چشم نمکدان را
(محسن تأثیر تبریزی)
318- نمی گردی ز حق پُر تا ز خود خالی نمی گردی
که پُـــــــر نورنـــد تا از خود تهی گشتند روزن ها
(واعظ قزوینی)
319- نــــوازش های ناکس عاقبت آفت بود ای دل!
کُشد آخـــــر همـــــان بادی که سازد زنده آتش را
(آفرین لاهوری)
320- نهــــــال معرفتــــــی سبز کـن به آب عمل
که کــــــرده اند بدیـــــن کار، تخم جان در خاک
(فیّاض لاهیجی)
روح در قالب انسان، ز پـــــــی معــــــرفت است
کــــــرده اند این تلــــــه در خاک، که عنقا گیرند
(فیّاض لاهیجی)
